PGS.TS Đặng Văn Thanh
Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam
Hội thảo ACCA ngày 25/9/2007

Trong cơ chế kinh tế mới, kinh tế thị trường , mở cửa và hội nhập, kế toán và kiểm toán không chỉ là công cụ quản lý kinh tế- tài chính và cung cấp thông tin hữu ích, tin cậy phục vụ các quyết định quản lý và kinh doanh, mà đã trở thành một ngành một lĩnh vực dịch vụ- dịch vụ hỗ trợ quản lý kinh doanh - quan trọng trong phạm vi từng quớc gia, trong khu vực và thế giới. Hội nhập kinh tế quốc tế mang lại nhiều lợi ích dài hạn, nhưng  đặt ra không ít thách thức đối với nền kinh tế kinh tế Việt nam.

PGS.TS Đặng Văn Thanh - Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam

Việt nam đã ra nhập AFTA và đang trong lộ trình cắt giảm thuế quan. Trong khuôn khổ hợp tác với các nước ASEAN Việt nam  đã tham gia đàm phán và cam kết mở cửa thị trương dịch vụ. Việt nam cũng đã chính thức trở thành thành viên thứ 21 của Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu á-Thái bình dương (APEC). Trong khuôn khổ APEC Việt nam đã đưa ra kế hoạch hành động quốc gia mang tính tự nguyện, tiến tới tự do hoá thương mại và đầu tư vào năm 2020. Hiệp định thương maị song phương Việt-Mỹ cũng đã được ký kết và có hiệu lực từ năm 2001. Từ đầu năm 2007, Việt nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Hội nhập chỉ có hiệu quả và mang lại lợi ích khi chúng ta có bước đi thích hợp trong toàn bộ quá trình từ đàm phán, cam kết đến thực hiện nghiêm chỉnh cam kết quốc tế, kể cả song phương và đa phương.

Kế toán và kiểm toán với tư cách là một ngành, một lĩnh vực thưong mại dịch vụ được quan tâm và hội nhập khá toàn diện. Thương mại dịch vụ nói chung, thương mại dịch vụ kế toán và kiểm toán nói riêng đã trở thành ngành kinh tế quan trọng và chiếm tỷ trọng đáng kể trong thương mại của từng quốc gia và toàn cầu. Tự do hoá thương mại dịch vụ, tự do hoá dịch vụ kế toán, dịch vụ kiểm toán đã trở thành mối quan tâm của nhiêù quốc gia , nhất là các nước phát triển. Mục tiêu của tự do hoá thương mại dịch vụ, dịch vụ kế toán và kiểm toán là các quốc gia loại bỏ những hạn chế , những rào cản đối với hoạt động của phấp nhân và thể nhân nước ngoài trên lãnh thổ nước mình và dành cho nhau quy chế đối xử quốc gia (NT). Nghĩa là không có sự phân biệt đối xử trong hoạt động thương mại hàng hoá và dịch vụ. Theo đó mỗi thành viên phải dành cho dịch vụ của thành viên khác sự đối xử ưu đãi tương tự như ưu đãi dành cho dịch vụ của mọi thành viên khác. Không có quốc gia nào được hưởng các lợi thế thương mại đặc biệt hơn so với quốc gia khác. Các thành viên được đối xử công bằng và đêu được quyề hưởng lợi từ các cuộc đàm phán về thuế quan , về hàng rào phi thuế quan và mở củă thị trường dịch vụ. Quy chế đối xử quốc gia (NT) còn quy định một sản phẩm hoặc dịch vụ khi được nhập khẩu vào thị trường một quốc gia phải được đối xử ưu đãi như sản phẩm, dịch vụ tương tự sản xuất trong nước. Nội dung của tự do hoá thương mại dịch vụ, trong đó có dịch vụ kế toán và kiểm toán được thể hiện qua 4 hình thức:

1. Cung cấp dịch vụ qua biên giới,
2. Tiêu dùng dịch vụ ở nước ngoài,
3. Hiện diện thương mại,
4. Hiện diện thể nhân.

Trong 4 hình thức cung cấp dịch vụ này,trong lĩnh vực kế toán và kiểm toán,  hình thức cung cấp dịch vụ thông qua sự hiện diện thương mai và hiện diện thể nhân được nhiều nước thành viên quan tâm  và cũng là hình thức hoạt động có hiệu quả, dễ được chấp nhận.

Kế toán và kiểm toán trong kinh tế thị trường, ngoài vai trò cung cấp thông tin tin cậy cho quản lý và cho các quyết định kinh tế-tài chính, đã và đang được thừa nhận  là một dịch vụ không thể thiếu của một nền kinh tế mở. Luật pháp của Việt nam và của nhiều nước đã thừa nhận và có những quy định mang tính pháp lý về hành nghề kế toán, kiểm toán, về cung cấp dịch vụ kế toán và kiểm toán. Trong những cam kết mà Việt nam phải thực hiện, Việt nam có lộ trình mở cửa thị trường dịch vụ kế toán , kiểm toán. Sẽ có các công ty dịch vụ kế toán-kiểm toán của nươc ngoài được phép thành lập và hoạt động ở Việt nam. Ngược lại, các công ty dịch vụ kế toán-kiểm toán Việt nam sẽ được phép hoạt động ở nước ngoài với tư cách là nhà đầu tư Việt nam đầu tư ra nươc ngoài. Các chuyên gia kế toán và các kiểm toán viên có chứng chỉ hành nghề, đủ điều kiện được hành nghề sẽ được phép hành nghề và cung cấp dịch vụ không chỉ ở trong nước mà cả ở nước ngoài.

Rõ ràng là, thị trường dịch vụ kế toán và kiểm toán thống nhất đã và đang hình thành trong khu vực các nước ASEAN. Đó là một thực tế, một yêu cầu mới , một cơ hội mới cho sự phát triển và nhất thể hoá nghề kế toán, kiểm toán trong khu vực. Thị trường dịch vụ kế toán-kiểm toán thống nhất đòi hỏi có sự chuẩn bị ở tất cả các nước thành viên về khung khổ pháp lý, về sự hài hoà các chuẩn mực kế toán, chuẩn mực kiểm toán, thu hẹp khoảng cách của sự khác biệt, về sự phối hợp và thống nhất của chương trình, nội dung đào tạo, huấn luyện; thi cử và đánh giá chất lượng đào tạo, chất lượng dịch vụ; về sự thừa nhận lẫn nhau các chứng chỉ hành nghề của mỗi quốc gia... Có những việc phải làm từ phía nhà nước ở tầm quốc gia. Nhưng có rất nhiều việc phải làm từ bản thân các tổ chức , cá nhân hành nghề, từ phía các tổ chức nghề nghiệp.