Trong nền kinh tế hiện nay, đặc biệt là sau khi VN gia nhập vào WTO thì hoạt động ngân hàng rất đa dạng phức tạp, với mức độ rủi ro tiềm ẩn lớn. Bên cạnh đó, hoạt động ngân hàng có vai trò rất lớn trong nền kinh tế đồng thời rất nhạy cảm với các điều kiện kinh tế và chính trị do đó cần thiết phải kiểm toán độc lập các báo cáo tài chính ngân hàng thương mại.

1. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm toán độc lậpbáo cáo tài chính của NHTM VN

1.1 Yếu tố nội tại trong ngân hàng thương mại

Hệ thống kiểm soát nội bộ

Những hạn chế của bộ phận kiểm toán nội bộ (KTNB):

• Nguyên nhân trực tiếp: Một trong những nguyên nhân quan trọng là chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa công tác kiểm tra, kiểm toán nội bộ và công tác kiểm soát trong mỗi qui trình nghiệp vụ.
• Nguyên nhân gián tiếp: Mức độ quan hệ dọc và ngang như hiện nay làm cho hiệu quả của tính độc lập phần nào bị hạn chế. Trong quan hệ dọc bộ phận KTNB chi nhánh phần nào chịu sự chỉ đạo về mặt nghiệp vụ của phòng KTNB TƯ, song mọi báo cáo kiểm tra đều không thể vượt cấp, vẫn phải là báo cáo giám đốc chi nhánh. Mặt khác, trong quan hệ ngang KTNB trực thuộc giám đốc, thực hiện chương trình kiểm toán nội bộ do giám đốc chi nhánh chỉ đạo.

1.2. Yếu tố ảnh hưởng từ các công ty kiểm toán trong việc kiểm toán độc lập các báo cáo tài chính NHTM.

- Thời gian gần đây do xuất hiện ngày càng nhiều các công ty kiểm toán qui mô nhỏ làm cho thị trường kiểm toán sôi động,nhưng chất lượng ít được quan tâm.

- Các doanh nghiệp, các chủ đầu tư VN chưa có thói quen sử dụng thông tin tài chính được kiểm toán để đưa ra các quyết định đầu tư cũng góp phần làm cho các kiểm toán viên không thấy hết  được trách nhiệm của mình đối với chất lượng dịch vụ kiểm toán do mình cung cấp.

- Do sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các công ty kiểm toán bằng cách hạ giá phí đã gián tiếp ảnh hưởng đến chất lượng của báo cáo kiểm toán. Giá phí kiểm toán cắt giảm, để đảm bảo lợi nhuận trong kinh doanh các công ty kiểm toán bắt buộc phải cắt giảm thời gian kiểm toán, cắt giảm thủ tục kiểm toán số lượng các bằng chứng kiểm toán bị thu hẹp, kết quả này dẫn đến rủi ro kiểm toán cao.

- Các công ty kiểm toán còn non trẻ, đội ngũ kiểm toán viên còn mỏng và yếu về nghiệp vụ, chưa có hoặc nếu có bộ phận kiểm toán riêng ngân hàng thì rất nhỏ và các nghiệp vụ kiểm toán còn hạn chế. Đồng thời các công ty kiểm toán còn chưa có biện pháp tự giám sát nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán.

1.3 Yếu tố ảnh hưởng từ môi trường kinh doanh

Các yếu tố ảnh hưởng từ cơ quan quản lý

- Việc kiểm soát chất lượng dịch vụ kiểm toán độc lập trong lĩnh vực ngân hàng còn bị buông lỏng :

+ Vai trò quản lý nhà nước đối với hoạt động kiểm toán độc lập còn mờ nhạt.
+ Chưa có qui định bắt buộc mua bảo hiểm nghề nghiệp.

- Việc quản lý kiểm toán viên không chặt chẽ dẫn đến tình trạng cho thuê bằng kiểm toán viên, làm việc nhiều công ty cùng một lúc ...

- Điều kiện thành lập công ty kiểm toán trở nên dễ dàng hơn kể từ khi có luật kiểm toán ra đời.

Các vấn đề trên làm cho chất lượng dịch vụ kiểm toán còn thấp và ít được sự tin cậy của công chúng.

- Việc quy định lựa chọn tổ chức kiểm toán thông qua đấu thầu làm cho các công ty kiểm toán hạ giá phí thấp nhất để trúng thầu làm ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán. Điều này đặc biệt quan trọng khi việc kiểm toán độc lập các ngân hàng thương mại VN khó khăn về điều kiện và tốn kém .Đồng thời thông qua việc đấu thầu thì các công ty kiểm toán một ngân hàng thương mại sẽ bị thay đổi liên tục, điều này sẽ không hiệu quả.

Các yếu tố từ môi trường kinh tế Môi trường kinh tế ảnh hưởng đến các hoạt động của ngân hàng như :

- Mức độ công khai hoá thông tin còn thấp: Do mức độ công khai hoá thông tin ở VN còn tương đối thấp nên thông tin sẵn có ít, chất lượng thấp ảnh hưởng đến các xét đoán của cán bộ ngân hàng và đánh giá của kiểm toán viên, tạo ra những hạn chế về phạm vi kiểm toán.

- Mức độ công khai hoá thông tin còn làm giảm hiệu quả và ý nghĩa của hoạt động kiểm toán ở chỗ nó làm cho các chủ thể trong nền kinh tế không có thói quen sử dụng các báo cáo tài chính và báo cáo kiểm toán cho công việc của mình.

- Các thể chế thị trường của VN còn tương đối yếu, đặc biệt là các thị trường tài chính.

2. Định hướng phát triển hoạt động

2.1 Xu hướng của hoạt động ngân hàng ở VN trong thời gian tới

Gia tăng mức độ cạnh tranh trên thị trường, cho tới nay thị trường ngân hàng VN còn được bảo vệ khá chặt chẽ với vai trò thống trị thuộc về các ngân hàng quốc doanh. Khi mở cửa nền kinh tế thì rõ ràng là thị trường tài chính ngân hàng không thể là một ngoại lệ. Nói cách khác, sự cạnh tranh trên thị trường này sẽ tăng lên đáng kể, đặc biệt là sức ép cạnh tranh từ các ngân hàng nước ngoài.

Trong xu thế hội nhập và mở cửa đất nước, các ngân hàng không thể là người đứng ngoài cuộc. Hội nhập mang lại cho các ngân hàng những vận hội và cả những thách thức to lớn, đòi hỏi các ngân hàng phải tự vận động đổi mới hoạt động tăng cường sức cạnh tranh của mình. Có thể thấy rằng, trong tương lai, hoạt động ngân hàng ở VN sẽ đa dạng phức tạp hơn rất nhiều với mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Và trong bối cảnh đó kiểm toán là một công cụ quan trọng của xã hội để quản lý giám sát hoạt động của các ngân hàng.

2.2. Định hướng phát triển công tác kiểm toán độc lập trong lĩnh vực ngân hàng

Mục tiêu chung của ngành kiểm toán VN từ nay đến 2010 phải phát triển về:

- Quy mô: Tăng thêm số lượng công ty kiểm toán, mở rộng quy mô từng công ty; mở rộng số lượng khách hàng, đa dạng hoá dịch vụ cung cấp và đạt tốc độ tăng trưởng cao về doanh thu và lợi nhuận.

- Chất lượng dịch vụ: Nâng cao năng lực chuyên môn chất lượng dịch vụ cung cấp để giảm thiểu rủi ro nghề nghiệp, đầu tư công nghệ kỹ thuật dịch vụ như chuẩn mực, quy trình kiểm toán, kiểm soát chất lượng dịch vụ cung cấp, nâng cao kiến thức quản lý nhà nước đối với hoạt động kiểm toán, . . nhanh chóng đưa ngành kế toán VN hòa nhập với thị trường khu vực ASEAN cũng như thị trường quốc tế .