Trên thực tế, trước yêu cầu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế, lĩnh vực này đã rộng cửa chào đón các công ty, hãng kiểm toán nước ngoài vào hoạt động tại Việt Nam từ những năm 1991, 1992 của thế kỷ trước. Điều đó đã nảy sinh yêu cầu cấp thiết là làm thế nào để có được một môi trường thuận lợi cho phát triển hoạt động dịch vụ, nghề nghiệp. Một trong những quan tâm của Chính phủ, nỗ lực của các cơ quan hữu quan, các hội nghề nghiệp là tạo lập một thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán thống nhất trong khu vực ASEAN, mở cánh cửa quan trọng để nghề nghiệp kế toán, kiểm toán hội nhập vào thị trường chung thế giới. Ông Bùi Văn Mai - Vụ trưởng Vụ chế độ kế toán và kiểm toán Bộ Tài chính, Chủ tịch VACPA đã dành cho Tạp chí Kiểm toán một cuộc phỏng vấn về chủ đề này.

Xin ông vui lòng cho biết, vấn đề tạo lập một thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán thống nhất trong khu vực ASEAN đã được đặt ra như thế nào?

Ông Bùi Văn Mai: Những năm gần đây nhu cầu đầu tư vào nước ta của các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế đa quốc gia và các nước cũng như nhu cầu đầu tư của doanh nghiệp Việt Nam ra nước ngoài đang gia tăng mau chóng làm xuất hiện nhu cầu cao về việc áp dụng chuẩn mực kế toán, kiểm toán và các phương pháp, nguyên tắc quản lý kinh tế theo thông lệ quốc tế. Trong khi đó, với 16 năm hình thành và phát triển, dịch vụ kế toán - kiểm toán vẫn là một lĩnh vực khá mới mẻ ở Việt Nam và đã mở cửa trước thời điểm Việt Nam gia nhập WTO, mở cửa 100% ngay từ khi chính thức gia nhập tổ chức này. Các cam kết đó đang đòi hỏi trình độ kiểm toán viên và các nguyên tắc kế toán, kiểm toán xích lại gần nhau, nhằm tạo ra các báo cáo tài chính đáp ứng yêu cầu công khai, minh bạch không chỉ trong nước mà còn trên phạm vi nhiều quốc gia, khu vực trên thế giới.

Xu thế chung hiện nay là từng khu vực hoặc nhóm quốc gia có điều kiện tương đồng sẽ tiến tới áp dụng các chuẩn mực nghề nghiệp chung và thừa nhận lẫn nhau rồi mới tiến tới hoà nhập các khu vực khác. Đối với khu vực ASEAN vấn đề này đã được đề cập từ cách đây 5-6 năm, khi Việt Nam gia nhập Liên đoàn Kế toán các nước ASEAN (AFA). Đặc biệt hai năm gần đây, kể từ sau Đại hội AFA 14 tổ chức tại Việt Nam cuối năm 2005 với chủ đề “Tạo lập thị trường thống nhất về dịch vụ kế toán và kiểm toán trong khu vực ASEAN”, nội dung này được quan tâm xúc tiến tích cực hơn, đã tổ chức thảo luận, đàm phán ở cấp độ hội nghề nghiệp và Chính phủ. Sau gần chục vòng đàm phán, các nước đã thống nhất được nội dung cơ bản của “Hiệp định khung về thừa nhận lẫn nhau” nhằm tiến tới tạo lập thị trường chung cho khu vực ASEAN trên cơ sở thừa nhận lẫn nhau giữa hai hoặc từng nhóm quốc gia.

Như vậy có thể nhìn nhận điểm nhấn quan trọng cho cả tiến trình chính là Đại hội AFA 14 được tổ chức tại Việt Nam, thưa ông?

Ông Bùi Văn Mai: Đúng vậy. Với sự đồng thuận cao, Đại hội này đã tiến hành thảo luận một số chủ đề rất ý nghĩa và đặt nền tảng cho việc hình thành một thị trường chung về nghề nghiệp, dịch vụ trong khu vực, như: "Dịch vụ kế toán, kiểm toán trong sự phát triển kinh tế các nước ASEAN - Các vấn đề về môi trường pháp lý và khả năng thu hẹp sự khác biệt"; "Chuẩn mực kế toán, kiểm toán và khả năng nhất thể hoá"; "Đào tạo và khả năng hợp tác đào tạo nghề kế toán, kiểm toán"; "Chứng chỉ hành nghề và sự thừa nhận lẫn nhau". Các đại biểu đã cung cấp nhiều thông tin chuyên môn và hoạt động nghề nghiệp ở các tổ chức thành viên, chia sẻ và trao đổi kinh nghiệm, giải pháp tiến tới xây dựng và phát triển thị trường thương mại dịch vụ kế toán, kiểm toán trong khu vực. Quan trọng hơn cả là Hội nghị đã khẳng định tính tất yếu của xu thế hội nhập khu vực và thế giới, yêu cầu phát triển kinh tế ASEAN đòi hỏi phải tạo lập một thị trường thống nhất về dịch vụ kế toán, kiểm toán. Các thành viên Liên đoàn cũng cam kết tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác, giúp đỡ các hội thành viên để phát triển nghề nghiệp, trước hết là hợp tác đào tạo, huấn luyện, tìm kiếm khả năng hài hoà chuẩn mực kế toán, kiểm toán, quy trình thi và cấp chứng chỉ hành nghề, công nhận chứng chỉ hành nghề của nhau trên quan hệ song phương và đa phương. Đại hội đã ra Thông cáo Hà Nội cùng nhau tuyên bố và cam kết các việc phải làm để tạo lập thị trường dịch vụ kế toán, Kiểm toán thống nhất trong khu vực ASEAN. Đây vừa là xu thế, vừa là ý nguyện, là đòi hỏi và cũng là trách nhiệm của AFA, của từng tổ chức thành viên và của Việt Nam.

Thời gian vừa qua các kỳ họp quan trọng đã được tổ chức song song với những sự kiện có ý nghĩa để trao đổi, thảo luận cách thức và cam kết các nội dung tiến hành. Dự thảo Hiệp định khung đã trình Chính phủ xem xét, ký kết trong đầu năm tới. Vấn đề còn lại lớn nhất hiện nay là triển khai thực hiện các nội dung đã thoả thuận.

Nội dung chính trong các thoả thuận của Hiệp định khung đến nay chúng ta đã thực hiện được những gì?

Ông Bùi Văn Mai: Nội dung quan trọng và cấp thiết nhất đó là xây dựng các văn bản pháp luật, chuẩn mực kế toán, kiểm toán phải trên nền tảng phù hợp với quy định và thông lệ quốc tế. Hai là, hệ thống về đào tạo, đại học, đào tạo hành nghề, tổ chức thi, cấp chứng chỉ hành nghề cũng là những công việc tiếp tục phải đổi mới, nâng cao hơn hướng đến mục tiêu đó. Ở Việt Nam, ngoài cải cách nội dung, chương trình đào tạo đại học, vấn đề quan tâm nhất hiện nay là chuyển giao các chức năng cho các hội nghề nghiệp để cùng tham gia quá trình đào tạo hành nghề. Trường đại học thì đào tạo về kiến thức cơ bản, còn hội nghề nghiệp đào tạo về thực hành, do đó hai bên phải có mối liên kết chặt chẽ để đào tạo, cung cấp cho xã hội nguồn nhân lực có năng lực hành nghề, đáp ứng đúng yêu cầu xã hội.

Về xây dựng các văn bản pháp luật, chuẩn mực kế toán, kiểm toán phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế chúng ta đã và đang xúc tiến, đã đạt được những kết quả nhất định nhưng vẫn còn những khoảng cách. Hiện nay đã ban hành 38 chuẩn mực về kiểm toán, 26 chuẩn mực kế toán, trong đó đã ban hành được cả chuẩn mực về đạo đức nghề nghiệp, được soạn thảo ngang bằng với chuẩn mực quốc tế. Đây là cơ sở quan trọng trong đào tạo, tổ chức hoạt động nghề nghiệp và kiểm soát chất lượng hành nghề. Công tác hướng dẫn thực hiện chuẩn mực cũng đã được tiến hành tích cực. Hai là về hệ thống đào tạo, tổ chức thi, cấp chứng chỉ hành nghề cũng đã tiến hành cải cách các nội dung chương trình đào tạo đại học. Bộ Tài chính cũng từng bước chuyển giao các chức năng cần thiết cho các hội nghề nghiệp để cùng tham gia quá trình đào tạo. Chúng ta cũng đã tạo điều kiện cho các tổ chức nghề nghiệp quốc tế vào Việt Nam để đào tạo thông qua các biên bản hợp tác song phương và đa phương. Vì ta tổ chức đào tạo cũng chỉ nâng cấp trình độ, các tổ chức quốc tế đào tạo mới tạo ra được các sản phẩm đạt tiêu chuẩn, trình độ quốc tế. Ở Việt Nam, ngoài một số nội dung Bộ Tài chính tham gia quá trình đàm phán thì hội nghề nghiệp cũng đã xúc tiến các hoạt động rất ý nghĩa hướng tới mục tiêu này, điển hình là ký kết các biên bản hợp tác. Chúng ta cũng tạo lập chính sách nhằm khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức đưa kiểm toán viên Việt Nam ra nước ngoài đào tạo.

Nhìn chung, quá trình quốc tế hóa đội nghũ kiểm toán viên được thực hiện thông qua nhiều con đường. Về phía hội nghề nghiệp, chúng tôi đóng vai trò cầu nối để đưa kiểm toán viên Việt Nam ra nước ngoài đào tạo. Hiện nay số lượng này chưa nhiều nhưng hứa hẹn đây là một xu hướng hiệu quả, vì các hoạt động hợp tác, hỗ trợ đang ngày một gia tăng. Đã tạo lập cơ chế giúp các công ty kiểm toán có kinh phí đưa kiểm toán viên ra nước ngoài đào tạo, đưa chi phí đào tạo, hội phí tham gia hội nghề nghiệp vào chi phí hợp lý, hợp lệ,...

Chúng tôi cũng khuyến khích các doanh nghiệp kiểm toán Việt Nam trở thành thành viên của hãng quốc tế. Hiện cả nước đã có 16 công ty được công nhận thành viên, được các hãng quốc tế hỗ trợ công tác đào tạo, kiểm tra, kiểm soát chất lượng hành nghề và cung cấp thông tin. Đây cũng là một giải pháp hiệu quả giúp các công ty mau chóng tiến sát tới các tiêu chuẩn quốc tế trên mọi phương diện hoạt động. Về kiểm soát chất lượng dịch vụ, hiện Bộ Tài chính cũng đã phối hợp với hội nghề nghiệp ban hành các văn bản chính thức và giao hội chủ trì triển khai, giúp cho các công ty phát hiện ra những yếu kém, tồn tại để khắc phục, nâng cao chất lượng kiểm toán. Gần đây các tổ chức nghề nghiệp và các hãng kiểm toán quốc tế cũng đã quan tâm, triển khai nhiều hoạt động rất có ý nghĩa tại Việt Nam, điển hình là Hội thảo về rút ngắn khoảng cách nghề nghiệp giữa Việt Nam và quốc tế - do ACCA tổ chức. Có thể nói các cơ chế, chính sách hiện đã được định hình và từng bước hoàn thiện, sẽ được khẳng định rõ hơn khi được luật hoá trong Luật về KTĐL ban hành trong thời gian sắp tới.

Như Ông cho biết, vấn đề được quan tâm nhất hiện nay là việc chuyển giao chức năng quản lý hành nghề kế toán, kiểm toán cho các hội nghề nghiệp và tạo lập mối liên kết giữa các trường đại học và hội nghề nghiệp để tăng cường quản lý hoạt động nghề nghiệp, dịch vụ và tổ chức công tác đào tạo, đến nay đã thực hiện được những gì, thưa ông?

Ông Bùi Văn Mai: Trên thực tế, từ năm 2005 Bộ Tài chính đã và đang thực hiện lộ trình chuyển giao dần các chức năng quản lý và giám sát hoạt động dịch vụ kế toán, kiểm toán cho các hội nghề nghiệp theo Quyết định 47/2005/QĐ-BTC ngày 14/7/2005. Bộ Tài chính đã chuyển giao cho Hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VAA), Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) một số chức năng, như: Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ; cập nhật kiến thức cho người hành nghề; quản lý thống nhất và công khai danh sách người hành nghề kế toán, kiểm toán; tham gia Hội đồng thi cấp Chứng chỉ hành nghề và kiểm soát chất lượng dịch vụ; đạo đức hành nghề kế toán, kiểm toán. Trong năm 2006, 2007 Bộ đã thực hiện chuyển giao các chức năng, nhiệm vụ trên mạnh mẽ hơn.

Về xúc tiến các hoạt động ký kết, hợp tác trong nước và quốc tế thời gian vừa qua cả VAA và VACPA đều đã xúc tiến những hoạt động quan trọng, ký kết nhiều thoả thuận hợp tác, hỗ trợ song phương và đa phương. VACPA đã ký Biên bản hợp tác với Hội kế toán công chứng Anh (ACCA),  CPA Australia, và Hội Kế toán Công chứng Singapore (ICPAS), đặc biệt là đã ký Biên bản ghi nhớ bốn bên với CPA Australia, Trường Đại học Công nghệ Swinburne và Trường đại học Kinh tế Quốc dân. Các mô hình liên kết này có tính chất đặc biệt quan trọng và hữu hiệu bởi sự kết hợp giữa hai loại hình tổ chức nhà trường và Hội nghề nghiệp nhằm giúp các trường xác định rõ hơn mục tiêu đào tạo, làm sao để đào tạo gắn với thực tế, khi ra trường học viên có thể hành nghề được trong thời gian sớm nhất. Hình thức liên kết này sẽ cùng lúc giải quyết được nhiều vấn đề, như đào tạo nguồn nhân lực đạt tiêu chuẩn, trình độ đáp ứng được yêu cầu về số lượng đồng thời đạt chất lượng để được các quốc gia khác công nhận.

Các tổ chức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán các nước ASEAN cũng đã bàn thảo và chuẩn bị đi tới ký kết “Hiệp định khung về việc thừa nhận lẫn nhau”, còn gọi là MRA, xin ông cho biết những thông tin liên quan tới nội dung này?

Ông Bùi Văn Mai: Nhằm tạo lập một thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán thống nhất trong khu vực ASEAN, tức là người hành nghề kế toán, kiểm toán của các nước trong khu vực cùng đạt các tiêu chuẩn tương đương có thể được hành nghề tự do trong bất kỳ quốc gia nào, các nước cũng ký kết một Hiệp định khung tuân thủ các nguyên tắc cơ bản của Hiệp định khung về hợp tác dịch vụ ASEAN, Thoả ước Bali II năm 2003. Tuy nhiên do điều kiện kinh tế, cơ sở luật pháp và trình độ hành nghề của các nước trong khu vực còn khác nhau, do đó, Hiệp định khung (MRA) lần này mới chỉ đạo điều kiện cho việc đàm phán, thừa nhận lẫn nhau giữa 2 nước hoặc nhóm các nước; tạo điều kiện để trao đổi thông tin nhằm phát triển các thông lệ tốt nhất về các tiêu chuẩn và trình độ chuyên môn của các nước trong khu vực.

Xin cảm ơn ông!

(Theo Tạp chí Kiểm toán)

Tapchiketoan.com