Thứ ba, đối với những doanh nghiệp không phải là doanh nghiệp nhà nước nhưng nhận tài trợ, bảo lãnh của nhà nước thì có thể thuê doanh nghiệp kiểm toán để thực hiện kiểm toán. Trong trường hợp này, khách hàng của các doanh nghiệp kiểm toán không phải là KTNN mà là các doanh nghiệp nhận tài trợ, bảo lãnh của nhà nước. Mặc dù thực hiện theo hợp đồng ký kết giữa hai doanh nghiệp (hai pháp nhân) với nhau nhưng doanh nghiệp kiểm toán phải thực hiện theo quy trình, chuẩn mực kiểm toán của KTNN và phải gửi báo cáo kiểm toán cho KTNN.

Như vậy, bằng việc sử dụng công cụ kiểm toán độc lập, KTNN có thể sẽ bao quát hầu hết phạm vi kiểm toán của mình. Tuy nhiên, để đáp ứng được yêu cầu đó thì sự lớn mạnh và phát triển không ngừng của kiểm toán độc lập cũng là vấn đề cần đặt ra. Nếu chúng ta không quan tâm đến khía cạnh này thì các hoạt động kiểm toán khác của kiểm toán độc lập sẽ bị lấn át (kiểm toán theo hợp đồng của các doanh nghiệp, cơ quan đơn vị trong nền kinh tế...). Do vậy xác định phạm vi, đối tượng và mức độ cần thiết để thuê các doanh nghiệp kiểm toán cũng cần thiết được xem xét kỹ lưỡng. KTNN cần phải cân nhắc lộ trình và bước đi thích hợp để xây dựng được đội ngũ kiểm toán viên đủ mạnh có thể kiểm toán hầu hết các đối tượng quan trọng thuộc phạm vi kiểm toán của KTNN. Chỉ một số ít đối tượng với quy mô nhỏ, không thường xuyên mới tiến hành thuê kiểm toán độc lập.

Theo chúng tôi, để sử dụng hợp lý các nguồn lực sẵn có, một mặt đáp ứng yêu cầu kiểm toán nói chung của nền kinh tế, mặt khác đáp ứng yêu cầu kiểm soát các hoạt động quản lý, sử dụng ngân sách, tiền, tài sản của nhà nước trong điều kiện trước mắt khi số lượng nhân viên kiểm toán của KTNN chưa đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi, chúng ta cần triển khai một số  giải pháp sau:

- Một là, có chiến lược, lộ trình thích hợp để phát triển hệ thống kiểm toán nói chung, kiểm toán độc lập, KTNN nói riêng. Việc phát triển phải vừa chú trọng đến số lượng nhưng đồng thời phải chú trọng đến chất lượng kiểm toán viên. Việc uỷ thác hoặc thuê doanh nghiệp kiểm toán không chỉ chú ý đến yêu cầu kiểm toán của KTNN mà còn phải chú ý đến nhu cầu chung của nền kinh tế, tránh việc tập trung nhiều vào đáp ứng yêu cầu kiểm soát tài chính công mà lấn át nhu cầu kiểm toán của nền kinh tế nói chung. Điều đó đòi hỏi KTNN phải có kế hoạch và chiến lược phát triển cụ thể cho từng giai đoạn, nhất là chiến lược xây dựng đội ngũ kiểm toán viên để đáp ứng yêu cầu kiểm toán của mình đối với các đối tượng mang tính thường xuyên, có quy mô lớn hoặc các đối tượng liên quan đến bí mật, an ninh quốc gia, không thể uỷ thác cho các doanh nghiệp kiểm toán.

- Hai là, hoàn thiện hệ thống quy trình, chuẩn mực kiểm toán theo quy định của Luật KTNN. Đ ây là một trong những nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán của KTNN, chất lượng kiểm toán của các doanh nghiệp kiểm toán khi được KTNN uỷ thác hoặc thuê kiểm toán. Hệ thống quy trình, chuẩn mực kiểm toán cần được xây dựng dựa trên thông lệ kiểm toán tốt nhất, có sự tham khảo không chỉ của các tổ chức kế toán, kiểm toán quốc tế như INTOSAI, IFAC để có sự hài hoà trong chuẩn mực, quy trình kiểm toán. Hệ thống chuẩn mực kiểm toán của KTNN cũng phải tính đến sự hài hoà trong hệ thống chuẩn mực kiểm toán Việt Nam do Bộ Tài chính ban hành để giảm thiểu sự khác biệt, trên cơ sở đó có thể tăng cường sự tham gia của các doanh nghiệp kiểm toán độc lập với các đối tượng kiểm toán của KTNN.

- Ba là, rà soát các đối tượng kiểm toán của KTNN, với những trường hợp quan trọng, cần thiết, KTNN sẽ trực tiếp thực hiện kiểm toán như kiểm toán quyết toán NSNN, ngân sách địa phương, ngân sách các bộ cơ quan trung ương, kinh phí an ninh quốc phòng... Còn các đối tượng khác, KTNN có thể uỷ thác hoặc thuê các doanh nghiệp kiểm toán như các công trình dự án (trừ các công trình dự án lớn), một số doanh nghiệp nhà nước, một số đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước... KTNN sẽ chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ khi các doanh nghiệp thực hiện kiểm toán và KTNN phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của các kết luận, kiến nghị kiểm toán. Sử dụng các doanh nghiệp kiểm toán sẽ giảm bớt áp lực về tăng biên chế cho KTNN với số lượng lớn đồng thời bù đắp thiếu hụt về năng lực trước mắt khi KTNN chưa đủ cán bộ để có thể bao quát hết phạm vi kiểm toán của mình.

- Bốn là, tăng cường trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp để tạo sự hiểu biết nghề nghiệp giữa KTNN với các tổ chức kiểm toán độc lập và ngược lại, qua đó các doanh nghiệp kiểm toán có thể hiểu biết về tổ chức cách thức hoạt động cũng như quy trình chuẩn mực của KTNN từ đó tạo điều kiện cho các doanh nghiệp kiểm toán tiếp cận với các hoạt động nghề nghiệp của KTNN và có kế hoạch phối hợp với nhau trong nghề nghiệp. Việc trao đổi nghề nghiệp có thể thực hiện thông qua các cuội hội thảo, tập huấn hoặc trao đổi kinh nghiệm thông qua việc phát triển hội nghề nghhiệp về kế toán, kiểm toán.

Có thể hy vọng rằng, với việc sử dụng hài hoà giữa năng lực hiện tại của KTNN và sử dụng công cụ kiểm toán độc lập cùng với chiến lược phát triển của KTNN trong tương lai sẽ cơ bản kiểm soát được việc quản lý, sử dụng ngân sách, tiền và tài sản của nhà nước theo quy định của Luật KTNN./. 

(Theo KTNN)