Ở VN, việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán được đề cao và thành một bước của quy trình kiểm toán đó là kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Luật KTNN được Quốc hội Khóa XI thông qua tại kỳ họp thứ 7 ngày 14/6/2005 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2006 quy định quy trình kiểm toán của KTNN gồm 4 bước trong đó bước thứ tư là kiểm tra việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. KTNN có nhiệm vụ kiểm tra việc thực hiện kết luận và kiến nghị đối với các cơ quan, đơn vị đã thực hiện kiểm toán và báo cáo việc thực hiện kết luận, kiến nghị với Quốc hội, ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ. Đối với các cơ quan, đơn vị, Luật KTNN quy định nghĩa vụ thực hiện kết luận, kiếnnghị kiểm toán của cơ quan KTNN. Đối với các sai phạm về tài chính ngân sách sẽ phải thực hiện ngay và báo cáo với cơ quan KTNN và cơ quan nhà nước có thẩm quyền về kết quả thực hiện. Đối với những kiến nghị liên quan đến cải tiến công tác quản lý, đơn vị được kiểm toán phải có biện pháp để thực hiện. Đối với trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, KTNN có quyền đề nghị các cơ quan có thẩm quyền xử lý như quy định tại khoản 4 điều 16 Luật KTNN.

Kết quả kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị KTNN trong những năm qua cho thấy, tỷ lệ thực hiện kiến nghị chỉ đạt ở mức độ thấp , nhiều địa phương, đơn vị chưa có ý thức trong việc thực hiện kiến nghị. Và tỷ lệ thực hiện cũng khác xa so với báo cáo nhất là các báo cáo với Bộ tài chính dẫn đến chênh lệch lớn trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán do Bộ Tài chính báo cáo so với KTNN báo cáo. Nhiều khi các đơn vị báo cáo đã thực hiện nhưng khi kiểm toán lại chưa thực hiện đầy đủ. Khi các đoàn kiểm toán kết thúc công tác kiểm toán tại đơn vị, nhiều đơn vị coi trách nhiệm của họ với KTNN cũng chấm dứt. Mặt khác sau khi kiểm tra tình hình thực hiện kết luận, kiến nghị của các đơn vị, một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ các két luận kiến nghị của KTNN, thì bước tiếp theo của khâu kiểm tra không được đề cập đến. Hiện nay, chúng tôi chỉ yêu cầu đơn vị tiếp tục thực hiện và báo cáo về KTNN. Trên thực tế các năm qua và kể cả từ năm 2006 tức là khi Luật KTNN đã có hiệu lực thì những kết luận và kiến nghị chưa được thực hiện không được báo cáo tiếp về KTNN.

Qua thực tế có thể thấy việc không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kết luận, kiếnnghị kiểm toán xuất phát từ một số nguyên nhân sau đây:

Thứ nhất, do ý thức của các đơn vị được kiểm toán chưa chú trọng đến việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Ngoài một số đơn vị triển khai việc thực hiện kiến nghị rất tốt thì còn phải kể đến những đơn vị cố tình không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, báo cáo sai lệch kết quả thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán.

Thứ hai, một số kết luận, kiến nghị mà đoàn kiểm toán, KTV đưa ra không có tính khả thi. Các đơn vị được kiểm toán đôi khi cũng xuôi chiều với các kết luận, kiến nghị mà toàn đưa ra nhưng sau khi triển khai thực hiện mới thấy có sự vướng mắc dẫn đến có văn bản kiến nghị lên, xuống nhiều lần, mất thời gian, và hiệu quả thực thi không cao.

Thứ ba, chưa có các chế tài cụ thể đối với việc không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kết luận, kiến nghị của KTNN. Những năm trước khi chưa có Luật KTNN, hầu như chưa có một chế tài nào quy định việc thực hiện kết luận, kiến nghị của KTNN và thực trạng đó kéo dài nhiều năm. Luật KTNN quy định KTNN có quyền kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xử lý đối với các đơn vị không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kết luận, kiến nghị (khoản 4 điều 16)

Thứ tư, việc kiểm tra thực hiện cũng không được thường xuyên và chưa được coi là một trọng tâm trong hoạt động của một số đơn vị thuộc KTNN. Do nhiệm vụ kiểm toán hàng năm tăng lên và số lượng KTV có hạn nên việc kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán chưa được thường xuyên liên tục.

Thứ năm, sự quan tâm của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền chưa được đúng mức. Hàng năm, kết thúc cuộc kiểm toán, KTNN đều gửi báo kết quả kiểm toán cho đơn vị được kiểm toán và các cơ quan nhà nước có liên quan. Ngoại trừ một số cơ quan có ý kiến chỉ đạo rất chặt chẽ việc thực hiện kết luận, kiến nghị của KTNN thì một số cơ quan, địa phương lại rất ít chú trọng đến vấn đề này. Các cơ quan đơn vị chưa coi hoạt động kiểm toán của KTNN là một công cụ hữu hiệu giúp cho việc hòan thiện cơ chế, chính sách quản lý của mình…

Để bảo đảm hiệu lực hoạt động kiểm toán được tốt hơn, chúng tôi cho rằng, trong thời gian tới, việc kiểm tra thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán cần được tăng cường. Những giải pháp tăng cường là:

Một là, hiện nay theo quy định của KTNN, các KTNN chuyên ngành và khu vực tự thực hiện công tác kiểm tra kết luận và kiến nghị của kiểm toán. Theo chúng tôi, nên chuyển bước thứ tư của quy trình kiểm toán (kiểm tra việc thực hiện kiến nghị kiểm toán) tập trung về một đầu mối, không để một bộ phận vừa thực hiện kiểm toán vừa kiểm tra thực hiện kiến nghị. Bộ phận kiểm tra thực hiện kiến nghị kiểm toán sẽ cân nhắc để chuyển những đơn vị không thực hiện kiến nghị hoặc thực hiện không thỏa đáng kết luận và kiến nghị của KTNN sang cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để xử lý theo pháp luật. Bộ phạn đó cũng đánh giá lại các kiến nghị do các đoàn kiểm toán yêu cầu về tính khả thi và chính xác. Về hình thức kiểm tra thực hiện có thể tùy thuộc tính chất từng cuộc kiểm toán, tùy thuộc ý thức thực hiện kết luận, kiến nghị và chế độ báo cáo của đơn vị, bộ phận được giao nhiệm vụ kiểm tra sẽ cân nhắc và trình Tổng KTNN quyết định, không nhất thiết phải tổ chức kiểm tra tại đơn vị được kiểm toán.

Hai là, trong thời gian sắp tới cần thiết phải ban hành quy trình công tác kiểm tra thực hiện kết luận kiến nghị kiểm toán, bám sát các quy định của Luật KTNN, trong đó phải quy định cụ thể các bước theo dõi tiếp theo đối với những kiến nghị chưa được thực hiện hoặc thực hiện đầy đủ. Có như vậy mới nâng cao giá trị của bản báo cáo kiểm toán, của các kết luận và kiến nghị của kiểm toán và cũng để khẳng định KTNN là công cụ kiểm tra tài chính công, quan trọng của nhà nước.

Ba là, đối với các trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kết luận, kiến nghị của KTNN cần có những chế tài nghiêm khắc hơn và cần công khai việc không thực hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng để tạo áp lực cho các đơn vị thực hiện đầy đủ kiến nghị, báo cáo kịp thời.

Bốn là, tăng cường công tác tuyên truyền Luật KTNN để các đơn vị được kiểm toán hiểu rõ hơn quyền và nghĩa vụ của mình trong việc thực hiện kết luận, kiến nghị kiểm toán. Các cơ quan chức năng của nhà nước cần chỉ đạo sâu sát hơn khi có kết quả kiểm toán được công bố để yêu cầu các đơn vị thực hiện kiến nghị.

Chúng ta tin tưởng rằng với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp thì kết luận, kiến nghị kiểm toán cũng như công tác kiểm tra thực hiện kiến nghị sẽ đi vào nề nếp, nâng cao hiệu lực kiểm toán xứng đáng là công cụ mạnh của Nhà nước.

Lê Thị Hồng Hạnh- KTNN khu vực I (Tạp chí NCKHKT)
Tapchiketoan.com