Với mức lãi suất huy động và cho vay hiện tại là khá cao so với mức lợi nhuận đem lại từ hoạt động sản xuất kinh doanh, những nguy cơ, rủi ro tiềm ẩn tín dụng là rất lớn.

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước mới đây, tổng nguồn vốn huy động của toàn hệ thống ngân hàng tính đến ngày 30.6.2003 tăng 14,49% (đạt 321.280 tỉ đồng), cho vay tăng tới 15,03% (đạt 328.490 tỉ đồng), cho thấy tốc độ tăng trưởng tín dụng hiện tại là quá nóng mặc dầu lãi suất huy động (tăng 0,02-0,06%/tháng) và cho vay (tăng 0,02 – 0,04%/tháng) liên tục tăng đều trong thời gian. Với mức lãi suất huy động và cho vay hiện tại là khá cao so với mức lợi nhuận đem lại từ hoạt động sản xuất kinh doanh, những nguy cơ, rủi ro tiềm ẩn tín dụng là rất lớn.

Các ngân hàng thương mại quốc doanh (NH TMQD) đang đối mặt với nguy cơ rủi ro tín dụng rất lớn do các NHTMQD áp dụng rất phổ biến hình thức cho vay không bảo đảm bằng tài sản với các doanh nghiệp nhà nước (như vốn cho vay tín chấp đối với các doanh nghiệp nhà nước trong ngành mía đường trong thời gian vừa qua là rất lớn, ngành này bị lỗ nặng nhưng hiện tại các NH TMQD vẫn chưa thu hồi được vốn cho vay là ví dụ điển hình), trong khi dư nợ tín chấp loại này chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng dư nợ của toàn hệ thống ngân hàng. Nghị định 178/1999/ NĐ-CP của Chính phủ ngày 29.12.1999 cho phép các tổ chức tín dụng được quyền tự chủ lựa chọn khách hàng để cho vay không có bảo đảm bằng tài sản, đây là chỉ đạo đúng đắn đã tạo ra sự đột phá khi cho vay. Tuy nhiên, trên thực tế do không thể so sánh được với các NH TMQD về vốn, quy mô hoạt động, lãi suất cho vay nên các ngân hàng thương mại cổ phần (NH TMCP) không thể áp dụng hình thức cho vay tín chấp như các NHTMQD, mà chủ yếu áp dụng cho vay với hình thức bảo đảm nợ vay bằng tài sản. Ngoài ra do yếu về mạng lưới chi nhánh, lãi suất cho vay cao, kinh nghiệm hoạt động tín dụng hạn chế, mạng lưới khách hàng hẹp nên các NH TMCP gặp nhiều khó khăn khi mở rộng thị phần khách hàng là các doanh nghiệp, các NH TMCP có thể ít gặp nguy cơ rủi ro tín dụng như tại các NH TMQD, nhưng do khách hàng vay chủ yếu là các hộ gia đình, cá thể nên chất lượng tín dụng thấp, lâu dài sẽ khó phát triển và mở rộng quy mô để từng bước trở thành ngân hàng thương mại hiện đại được.

Tránh rủi ro tín dụng, tìm khách hàng là các doanh nghiệp để cho vay (các NHTMCP rất quan tâm điều này), nâng cao chất lượng tín dụng, giúp các doanh nghiệp thiếu điều kiện vay vốn (do không có tài sản thế chấp mặc dầu có dự án đầu tư, phương án kinh doanh hiệu quả) tiếp cận nguồn vốn của ngân hàng để tăng sức sản xuất, mở rộng hoạt động kinh doanh là vấn đề quan tâm hàng đầu của các nhà quản lý điều hành ngân hàng. Trong tình hình đó thì cho thuê tài chính (CTTC) là giải pháp bổ sung hữu hiệu cho ngân hàng để giải quyết những vướng mắc trên khi cấp tín dụng.

Hiện tại hoạt động cho thuê tài chính tại Việt Nam là dưới hình thức công ty, công ty cho thuê tài chính được thành lập và hoạt động tại Việt Nam dưới hình thức sau: công ty cho thuê tài chính nhà nước, công ty cho thuê tài chính cổ phần, công ty cho thuê tài chính liên doanh, công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài và công ty cho thuê tài chính trực thuộc tổ chức tín dụng. Các công ty CTTC sau đây đang hoạt động tại Việt Nam: Công ty CTTC của Ngân hàng ngoại thương Việt Nam, Công ty CTTC của Ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam, 2 Công ty CTTC của Ngân hàng NN&PT NT Việt Nam, Công ty CTTC Kexim (100% vốn của Hàn Quốc), Công ty CTTC ANZ-VTRAC (100% vốn của Ngân hàng ANZ của Úc và tập đoàn V-TRAC của Mỹ), Công ty CTTC VILC (liên doanh giữa Ngân hàng công thương Việt Nam và đối tác nước ngoài). Hầu hết các Công ty CTTC đang hoạt động tại Việt Nam đều gặt hái nhiều thành công, lợi nhuận cao, tỷ lệ nợ quá hạn thấp trong tổng dư nợ, hoạt động CTTC tỏ ra là hình thức kinh doanh phù hợp trong việc tài trợ vốn tín dụng cho các doanh nghiệp trong tình hình hiện tại của Việt Nam.

CTTC là phương thức tài trợ hữu hiệu cho các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vay vốn tại ngân hàng, đây là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc , thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê. Trong thời hạn cho thuê tài chính thì tài sản cho thuê vẫn thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê nên hình thức cấp tín dụng này đạt sự an toàn cao. Ngược lại, doanh nghiệp có nhiều thuận lợi khi thuê tài chính: bên CTTC xét thấy doanh nghiệp có dự án đầu tư hiệu quả, tình tình tài chính tốt thì doanh nghiệp chỉ cần đặt cọc hay ký cược thì sẽ được xét duyệt thuê tài chính mà không cần tài sản thế chấp hay cầm cố, với sự thuận như vậy nên thời gian qua hoạt động cho thuê tài chính đã tiếp cận rất nhiều với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh vừa và nhỏ thông qua tài trợ vốn.

Thông tư số 08/2001/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước ngày 6.9.2001 quy định: “Vốn pháp định của công ty cho thuê tài chính cổ phần, công ty cho thuê tài chính trực thuộc tổ chức tín dụng là 50 tỷ đồng; vốn pháp định của công ty cho thuê tài chính liên doanh, công ty cho thuê tài chính 100% vốn nước ngoài là 5 triệu USD”. Đối với các NHTMQD thì quy định về vốn này không có gì để bàn cãi, nhưng đối với các NHTMCP thì rõ ràng sẽ gặp rất nhiều khó khăn về vốn thành lập khi muốn tiếp cận và thực hiện kinh doanh hình thức hoạt động cho thuê tài chính hiệu quả này. Cần nhận thức rằng đây là ngành kinh doanh có nhiều triển vọng, kênh dẫn vốn hiệu quả cho các doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ thiếu điều kiện vay vốn ngân hàng (Nhà nước đang ủng hộ mạnh cho các doanh nghiệp loại này, thời gian qua doanh nghiệp loại này được thành lập rất nhiều theo Luật doanh nghiệp), mang lại lợi ích thiết thực đối với nền kinh tế nói chung.

Trước mắt Nhà nước có thể giảm vốn pháp định khi thành lập công ty cho thuê tài chính (hiện tại là 50 tỷ đồng) hoặc thí điểm cho các ngân hàng được trực tiếp tài trợ tín dụng trung và dài hạn cho các doanh nghiệp dưới hình thức cho thuê tài chính mà không cần phải thành lập công ty cho thuê tài chính. Làm được điều này, các ngân hàng và nhất là các NHTMCP sẽ tiếp cận được nhiều hơn số lượng các doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngân hàng sẽ đa dạng hoá hơn đối tượng cho vay, ngành cho vay, phân tán được những rủi ro tín dụng tại các NHTMQD, riêng NHTMCP có điều kiện nâng cao chất lượng tín dụng thông qua thẩm định dự án đầu tư, phân tích tài chính doanh nghiệp, thẩm định tình hình thị trường, giải quyết vốn đầu ra hiệu quả, linh hoạt hơn trong việc cấp tín dụng mà vẫn đảm bảo an toàn vốn; ngược lại các doanh nghiệp sẽ thuận tiện hơn khi tiếp cận sự nguồn vốn từ ngân hàng mà không cần phải có tài sản bảo đảm. Nếu giải pháp này thành hiện thực, ngân hàng nói chung và NH TMCP nói riêng có thêm phương tiện hữu hiệu để thực hiện mục tiêu kinh doanh đạt lợi nhuận và an toàn, từng bước phát triển thành ngân hàng thương mại hiện đại, kinh doanh đạt hiệu quả, đóng góp nhiều hớn cho sự phát triển kinh tế thông qua sự phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

(Theo TCKTPT)