Năm 1993 trong một buổi gặp gỡ tọa đàm tại văn phòng UBND TP.HCM do ông Trương Tấn Sang chủ trì và hơn 20 nhà khoa học tham gia, có một người đã phát biểu rằng: “Xét về mặt tài chính công thì việc xuất chi tiền ngân sách nhà nước (NSNN) tại nước ta nói chung và TP.HCM nói riêng còn theo cách quản lý thủ công, nhà thầu đến kho bạc lấy tiền quá dễ dàng, chưa thiết lập các rào cản khoa học pháp lý và khoa học quản lý mà các quốc gia phương Tây đã làm hơn 100 năm”. Lúc đó cử tọa rất ngạc nhiên về nội dung câu phát biểu này, chỉ nghe và ghi chép, không ai có ý kiến gì, vì các thuật ngữ tài chính công (public finance) và rào cản pháp lý… còn rất xa lạ. Nhưng 13 năm sau, khi vụ PMU18 nổ ra và nhất là sau bài phỏng vấn thứ trưởng Bộ tài chính Trần Văn Tá, trả lời với phóng viên báo Tuổi trẻ ngày 8.4.2006; suy ngẫm lại mới thấy rằng phát biểu của nhà khoa học nói trên có phần đúng sự thật. 

Gọi là “quản lý thủ công” bởi vì, như thứ trưởng Trần Văn Tá nói: “Ai cũng có trách nhiệm, từng khâu từng phần, nhưng cuối cùng khi xảy ra một dự án lãng phí, thất thoát tiền ngân sách nhà nước thì lại không biết trách nhiệm thuộc về ai”. Trong khi đó, tại các nước phát triển, trách nhiệm này thuộc về viên chức có quyền ra lệnh chi (Ordonnateur); nếu chi sai để có kẻ chiếm dụng tiền NSNN thì viên chức này phải hoàn toàn chịu trách nhiệm, bồi thường thiệt hại, trách nhiệm hành chánh hay có thể truy cứu trách nhiệm hình sự, tuỳ theo mức độ phạm lỗi. 

Nếu tiền NSNN và vốn vay ODA được giao về Bộ giao thông vận tải rồi Bộ này đưa cho Ban quản lý công trình (PMU) để từ đây xuất chi cho nhà thầu, thì quy trình quản lý tài chính công như vậy là vô cùng thô sơ, mang tính thủ công và hoàn toàn xa lạ với hiểu biết và tầm nhìn của các nhà tài chính quốc tế. Vì đối với họ, khi nhà thầu muốn lấy được tiền tại kho bạc, phải qua nhiều cánh cửa quản lý như: giám sát thi công, biên bản nghiệm thu hạng mục đã làm xong theo điều kiện sách( cahier des charges), duyệt chi của Ordonnateur và sau cùng là viên chức kho bạc xem xét lại, ký tên trên tờ ủy phiếu (Mandat), trước khi trả tiền. 

Ở đây chúng ta thấy lộ rõ những thiếu sót, sơ hở của việc quản lý và cấp phát tiền NSNN, còn tính thủ công cao độ, chưa thấy xuất hiện các cánh cửa pháp lý và quản lý khoa học, nên nhóm PMU 18 mới có cơ hội ăn chặn (từ 5% - 15%) tiền của nhà thầu được nhận. Những thiếu sót này Bộ tài chính có phần trách nhiệm không nhỏ trong quản lý NSNN. Ông Tá nói: “Hiện nay, ngoài vốn ODA, quản lý vốn ngân sách của chúng ta cũng đang có vấn đề. Thủ tục quản lý của chúng ta rất nhiều nhưng vẫn không chặt và chưa đạt được hiệu quả”… Phát biểu như vậy tức ông thứ trưởng Bộ tài chính đã mường tượng thấy được các mặt yếu kém, không hoàn chỉnh và chưa hội nhập quốc tế trong việc quản lý tài chính công tại nước ta hiện nay. Vậy thì Bộ tài chính phải làm gì để khắc phục, để giảm thiểu những tiêu cực do các mặt yếu kém đó gây ra, như vụ PMU 18?