Giá trị gia đình của VN đã và đang được tôn vinh mạnh mẽ và cũng được quy định rất chi tiết trong Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, có một thiếu sót là, chính sách thuế thu nhập với người có thu nhập cao của VN chưa lấy gia đình làm đơn vị phân chia và xác định thu nhập.

Hiện tượng trong một gia đình có người phải nộp thuế thu nhập cao, trong khi những người khác không có thu nhập hoặc có thu nhập không đủ ăn vẫn tồn tại. Đây chính là điều bất cập so với những khẳng định tốt đẹp về giá trị gia đình VN trong Bộ luật Dân sự. Về mặt đạo lý và pháp lý, công dân VN trước khi làm nhiệm vụ với xã hội phải có trách nhiệm với gia đình. Vì vậy không lý do gì trước khi đóng góp tiền thuế cho Nhà nước để sử dụng chi tiêu chung họ lại không có quyền dùng thu nhập chính đáng của mình để chu cấp cho những người trong cùng mối quan hệ gia đình với mình và chu cấp cho những nhu cầu thiết yếu của chính bản thân mình. Tách rời gia đình với cá nhân ra khỏi mối quan hệ xác định thuế thu nhập cá nhân là không thỏa đáng. Trước đây chúng ta vẫn quan niệm, trong một nền kinh tế tập thể xã hội chủ nghĩa mọi sản phẩm đều là của chung và các cá nhân không phân biệt thuộc gia đình nào đều được sự quan tâm của tập thể như nhau theo quan điểm phân phối bình đẳng. Nhưng khi chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa thì tính chất tư hữu về của cải trong xã hội ngày càng gia tăng theo thành quả lao động khác nhau của từng cá nhân công dân và việc san sẻ những thành quả lao động đó là việc làm đầu tiên giữa những thành viên trong một gia đình. Bởi những lẽ đó, thuế thu nhập cá nhân VN phải có một sự thay đổi nhất định phù hợp với truyền thống dân tộc. Đây là một đạo lý không thể không lưu ý khi tính đến thuế thu nhập cá nhân VN.

Ví dụ: Một hộ gia đình có 5 người, Chồng là chủ hộ có thu nhập từ lương bình quân tháng 6 triệu. Hàng tháng còn có thu nhập khác 1 triệu. Vợ buôn bán ở nhà, thu nhập do hoạt động buôn bán của bản thân cả năm là 120 triệu. Các loại chi phí phục vụ trực tiếp cho hoạt động kinh doanh là 80 triệu. Hàng tháng còn có thu nhập khác 0,5 triệu. Trong nhà phải nuôi một mẹ già có mức lương hưu hàng tháng là 0,7 triệu, một con trai 19 tuổi đang theo học đại học và một con gái 8 tuổi đang theo học lớp 3. Ngoài ra, chồng hàng tháng còn phải nộp 0,8 triệu đồng cho vợ trước để nuôi con riêng theo phán quyết của Toà án.

Vì vậy, tổng thu nhập bao gồm cả các khoản thu nhập đã nộp thuế khấu trừ tại nguồn được khôi phục nguyên trạng. Bên cạnh đó, do trong hộ chỉ có hai đối tượng chịu thuế, nhưng vợ vì phải làm công việc gia đình nên thu nhập không đảm bảo mức tối thiểu để không chịu thuế (30 triệu), do vậy chồng phải san sẻ thu nhập cho vợ để đảm bảo số còn thiếu là 6,8 triệu.

Trong ví dụ này người vợ kê khai và nộp thuế thu nhập với thu nhập chịu thuế là 30 triệu. Theo biểu thuế dự kiến số thuế phải nộp là 0. Người chồng sau khi thực hiện tất cả các nghĩa vụ, số thu nhập chịu thuế là 49,6 triệu, được áp theo thuế suất lũy tiến. Trong đó, 30 triệu chịu thuế suất 0% và số còn lại 19,6 triệu chịu thuế suất 20% (= 3,92 triệu).

Số thu nhập đến 30 triệu năm hưởng thuế suất 0% rơi vào phần thu nhập tất yếu để người lao động tái sản xuất giản đơn sức lao động trong giai đoạn hiện nay. Số thu nhập chịu thuế suất 40% chủ yếu là thu nhập từ hoạt động kinh doanh. Đây có thể hiểu là một mức thuế suất gộp đánh trên cả thu nhập kinh doanh lẫn cá nhân (vì mức thuế thu nhập DN hiện nay là 28%).

Chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, đặc biệt trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống chính sách thuế VN phải có những thay đổi nhất định về căn bản. Thuế thu nhập cá nhân từ chỗ là một nguồn thu thứ yếu đang trở thành nguồn thu chủ yếu của thuế và phí trong nhu cầu chi tiêu ngân sách giai đoạn hiện nay. Việc xác định một hệ thống biểu thuế thu nhập cá nhân phù hợp với truyền thống gia đình VN và thực trạng mong muốn của đại đa số người dân lao động, đồng thời làm cơ sở cho việc quản lý thu nhập góp phần chống tham nhũng là một đòi hỏi bức xúc sau nhiều năm triển khai thực hiện Pháp lệnh Thuế đối với người có thu nhập cao.

Hi vọng các ý kiến đã nêu có thể rộng đường cho việc tham khảo xây dựng một chính sách thuế thu nhập cá nhân mới phù hợp hơn cho giai đoạn mới.

Theo DDDN