Trong quản lý thuế còn vấn đề có nhiều tranh cãi là thu thuế theo hộ gia đình hay thu thuế theo từng cá nhân. Mục tiêu của hai phương pháp này đều là huy động hợp lý nguồn thu nhập của cá nhân. Thu theo hộ gia đình nhìn bề ngoài có vẻ hợp lý, bởi tổng thu nhập của hộ gia đình được chia cho mọi người trong đó có cả người không có thu nhập, sau đó tính thuế cho từng suất và từng suất thuế lại nhân với số suất để xác định số thuế phải nộp.

Ví dụ ở Pháp cách xác định thu nhập chịu thuế của 1 hộ gia đình gồm hai vợ chồng như sau: Lương chồng: 200.000 F; lương vợ: 180.000 F. Trợ cấp cho bố mẹ 30.000 F (không sống chung).

Đối tượng cư trú ở Pháp được kê khai nộp thuế theo hộ gia đình, hộ gia đình bao gồm người nộp thuế và người nuôi dưỡng. Người nộp thuế là các cá nhân độc thân hoặc hộ gia đình chưa có con nhưng có thu nhập, người nuôi dưỡng là các con chưa đến tuổi thành niên, trực tiếp nuôi người tàn tật...

Khi tính thuế theo hộ gia đình phải quy đổi từng thành viên trong hộ gia đình thành các suất thuế. Pháp quy định tính suất thuế cho mỗi gia đình như sau: độc thân 1 suất; vợ chồng chưa có con 2 suất; con thứ nhất (dưới 18 tuổi) 0,5 suất; con thứ 2 (dưới 18 tuổi) 0,5 suất; từ con thứ 3 (dưới 18 tuổi) 1 suất/mỗi con. Sau khi xác định thu nhập của mỗi suất thuế, áp dụng biểu thuế luỹ tiến từng phần để tính số thuế phải nộp và lại nhân với số lượng suất thuế để xác định tổng số thuế phải nộp năm của gia đình đó.

Quy định này làm tốt với điều kiện là gia đình ổn định và trường hợp chưa có gia đình vẫn phải kê khai theo cá nhân. Như vậy trong quản lý thuế phức tạp vừa tính theo hộ gia đình vừa tính theo cá nhân, hai cách tính nếu không quy định cụ thể sẽ có hiện tượng tránh thuế để áp dụng hình thức nào mà số thuế phải nộp ít nhất. Phương pháp thu thuế theo cá nhân cũng đề cập yếu tố gia đình như trước khi xác định thu nhập chịu thuế của cá nhân thì cá nhân sẽ được trừ chi phí cho bản thân, chi phí nuôi con, nuôi bố mẹ già... Về chi phí nuôi con tuỳ chính sách xã hội của từng nước là khuyến khích hay không khuyến khích gia đình nhiều con mà mức trừ sẽ cho trừ nhiều hay ít. Quy định này sẽ vướng trong quản lý thuế là họ lợi dụng quy định khấu trừ cho con hoặc bố mẹ mà kê khai khấu trừ hai nơi. Thực tế các nước đã có hiện tượng này họ đã khắc phục bằng cách mọi người thuộc diện kê khai khấu trừ phải kê mã số nhận dạng cá nhân, qua đó cơ quan thuế sẽ phát hiện cá nhân nào kê khai hai nơi.

Trong hai phương pháp thì phương pháp kê khai theo cá nhân có nhiều ưu điểm và được nhiều nước trên thế giới áp dụng. Đối với VN nên áp dụng theo phương pháp kê khai cá nhân và cần có điều tra để đưa ra mức khấu trừ hợp lý có tính thuyết phục.

TS Đỗ Thị Thìn -Tổng cục thuế