Có ý kiến cho rằng cần tiếp tục tăng lãi suất cơ bản để bù giá và kiềm chế lạm phát, lại có ý kiến cho là tăng lãi suất chỉ có tác động ngược lại và gây thiếu thanh khoản cho ngân hàng. Vậy vấn đề đặt ra là từ nay đến cuối năm 2008, công cụ này sẽ được điều hành theo hướng nào? Lãi suất tăng hay giảm?

Tại Hội thảo: “Quản lý thị trường và giá cả nhằm kiềm chế lạm phát” do Viện Nghiên cứu khoa học Thị trường giá cả - Học viện Tài chính tổ chức ngày 15/7/2008,PGS.TS Nguyễn Thị Mùi – Phó Giám đốc Học viện Tài chính, Bộ Tài chính nhận định, tăng lãi suất trong bối cảnh cần kiềm chế tăng trưởng tín dụng nóng là cần thiết. Nhưng tăng lãi suất là giảm cung tiền, và khi cung tiền đã giảm đến mức thấp mà lãi suất vẫn tiếp tục điều chỉnh tăng thì lúc này tăng lãi suất sẽ có tác động ngược lại và gây thiếu thanh khoản trầm trọng cho ngân hàng. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn có nhiều ý kiến cho rằng: Cần tiếp tục nâng lãi suất cơ bản, tiến tới lãi suất thực dương để khuyến khích các doanh nghiệp và dân cư gửi tiền đồng, khuyến khích tiết kiệm và kiềm chế lạm phát. PGS.TS Nguyễn Thị Mùi cho rằng, điều này rất đúng với không ít quốc gia, nhưng ở Việt Nam lại chưa hoàn toàn như vậy. Vừa qua lãi suất tăng cao, nhưng lượng vốn huy động của các NHTM tăng không đáng kể, do thu nhập của đa số dân cư thấp, trong khi không ít người dân cho rằng lãi suất liên tục được điều chỉnh tăng, đồng nghĩa với đồng tiền Việt Nam bị yếu đi về giá trị, nên nhiều người đã rút tiền ra khỏi ngân hàng để đầu tư vào vàng, USD và các tài sản có giá khác.

Lãi suất tăng cao, làm chi phí đầu vào của nhiều DN tăng,buộc DN phải điều chỉnh giá bán sản phẩm, tác động đến những người có thu nhập thấp, nhưng lại không hạn chế được tiêu dùng đối với số ít người có thu nhập cao (thể hiện chi tiêu cho hàng hoá đắt tiền như: ôtô, căn hộ cao cấp, biệt thự, dịch vụ du lịch, thăm khám chữa bệnh và làm đẹp…), trong khi DN Việt Nam chủ yếu là nhỏ và vừa, vốn hạn chế, nhiều DN hoạt động chủ yếu bằng vốn vay ngân hàng. Vì vậy lãi suất tăng cao, điều kiện vay ngặt nghèo, đã làm cho hầu hết các DN nhỏ và vừa khó tiếp cận được vốn tín dụng, sản xuất cầm chừng, trong khi những DN này đóng góp tới 42% GDP và là nguồn chính tạo công ăn việc làm cho xã hội.

Thực tế cho thấy, sau khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) điều chỉnh lãi suất cơ bản lên 14%/năm, đã xuất hiện cuộc chạy đua lãi suất giữa các NHTM, mà mở đầu là các NHTM cổ phần nhỏ, buộc các NHTM lớn cũng phải điều chỉnh để níu kéo khách hàng, kéo theo một lượng vốn nhất định. Lãi suất tăng cao, một mặt có điều kiện để kiềm chế tăng trưởng tín dụng nóng. Mặt khác, lãi suất tăng tạo nên một cuộc đua nâng lãi suất của các NHTM dẫn đến những tác động tiêu cực đối với thị trường tài chính, ảnh hưởng tới nền kinh tế và môi trường kinh doanh của chính ngân hàng.

Đối với các NHTM: chi phí huy động vốn cao, làm giảm khả năng sinh lời, và khả năng rủi ro tăng trong hoạt động. Đối với thị trường tài chính: lãi suất tăng cao là một trong những nguyên nhân làm cho giá chứng khoán bị ảnh hưởng, huy động vốn của các DN trên thị trường tài chính càng khó khăn, gây áp lực lớn về vốn trung và dài hạn đối với các NHTM. Còn đối với nền kinh tế: lãi suất huy động và cho vay ở mức cao đã làm giảm đầu tư tư nhân, tăng chi phí vay mượn, giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nếu tình trạng này kéo dài sẽ tác động đến nền kinh tế,dẫn đến chiều hướng không thuận lợi, kinh tế vĩ mô bất ổn, đời sống của người lao động sẽ bị ảnh hưởng.

Như vậy, tăng lãi suất có tác động hai chiều đối với nền kinh tế. Nhưng khi tăng lãi suất bắt đầu tỏ ra không hiệu quả xét cả ở khía cạnh vĩ mô và vi mô, thì việc điều hành lãi suất ổn định và theo xu hướng giảm dần, cần được đặt ra đối với nền kinh tế Việt Nam ở những tháng còn lại của năm 2008.

Về điều hành chính sách tín dụng, PGS.TS Nguyễn Thị Mùi, cho rằng: NHNN cần chỉ đạo các NHTM tập trung vốn cho các dự án có hiệu quả cao và khả năng trả nợ đúng hạn, trong đó chú trọng cho vay đối với lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu và các DN nhỏ và vừa, tập trung khai thác có hiệu quả các chương trình tín dụng đối với người nghèo.Đồng thời, điều chỉnh cơ cấu tín dụng theo hướng giảm dư nợ và tỷ trọng tín dụng trung, dài hạn để phù hợp với quy mô và thời hạn huy động vốn. Trước mắt chỉ nên dành vốn vào những dự án nhanh tạo hiệu quả đáp ứng nhu cầu thiết yếu của xã hội, phù hợp với mục tiêu của Chính phủ, hạn chế đầu tư vào lĩnh vực tạo ra hiệu quả chưa cao, chưa phát huy tác dụng được ngay, tránh hiện tượng đầu cơ lòng vòng trong nội bộ thị trường tài chính. Bởi chính khía cạnh này trong thời gian vừa qua đã tác động đến lạm phát cũng như gây không ít khó khăn cho ngân hàng.

Theo Trung Kiên (Báo Kinh tế VN)