Công ty cho vay thế chấp gọi điện khoảng ít nhất 20 lần/ngày. Im lặng một chút, bà Diane McLeod uể oải nhấc máy trả lời điện thoại trong nhà bếp.

Tuy nhiên cho đến khi tình hình tài chính của bà sụp đổ, bà là khách hàng mơ ước của nhiều công ty cho vay. Bà sở hữu đến hai khoản thế chấp với mức lãi suất tăng dần theo thời gian, một khoản vay ô tô và nợ tín dụng chi phí cao.

Sống với cậu con trai 20 tuổi, bà đã phải làm hai công việc một lúc để có tiền chi trả cho ngôi nhà nhỏ hai phòng ngủ tại ngoại ô Philadelphia, một chiếc xe ô tô Kia và một số khoản chi tiêu khác. Nếu không có chuyện không may xảy ra, cuộc sống sẽ vẫn diễn ra bình thường.

Năm ngoái, những khoản chi phí y tế dồn dập đã đẩy bà vào tình cảnh khó khăn. Bà không còn đủ khả năng để trả tiền nhà hay thẻ tín dụng, tệ hại hơn sau đó bà mất việc. Nay căn nhà của bà đã bị tịch thu và tình hình tín dụng của bà hết sức đáng lo ngại.

Bà thừa nhận những vấn đề tài chính hiện nay có lỗi của bà, tuy nhiên chỉ ra bà không phải là nạn nhân duy nhất. Nạn nhân khác là chính những công ty tài chính lớn như Citigroup, Capital One và GE Capital, những công ty đã thu của bà tới khoảng 40% thu nhập trước thuế và hàng ngàn USD tiền phí liên quan khác.

Những năm dài sống trong thói quen chi tiêu nhiều hơn khả năng kiếm tiền đang đẩy ngày càng nhiều người Mỹ vào tình cảnh giống như bà McLeod. Số nợ của họ ngày một lớn hơn do tỷ lệ lãi suất cao và các chi phí liên quan.

Lý do của mỗi cá nhân có phần khác nhau, tuy nhiên nhìn chung chính sách cho vay thoáng tay của các công ty Mỹ đã khiến hàng triệu người dân nước này, từ trẻ đến già, người bản xứ cũng như người ngoại quốc, người có thu nhập trung bình cũng như người nghèo, phải lâm vào tình cảnh mất khả năng trả nợ.

Vấn đề này không chỉ của riêng cá nhân mà là của cả nền kinh tế. Những phương thức kinh doanh mang lại lợi nhuận kỷ lục cho các công ty tài chính nay đã gây chấn động cả nền tảng của hệ thống tài chính. Các ngân hàng đang chịu thua lỗ hàng trăm tỷ USD, và cổ đông của các ngân hàng đó hứng chịu thua lỗ lớn hơn bao giờ hết.

Để giảm đi hiệu ứng dây chuyền từ thị trường tín dụng, chính quyền Mỹ mới đây đã phải thông qua một kế hoạch giải cứu cấp tốc để cứu Fannie Mae và Freddie Mac, hai công ty cho vay thế chấp lớn nhất của Mỹ trong trường hợp cần thiết.

Trước đây, những hình thức cho vay hết sức ưu đãi đã khiến người Mỹ dám vay những khoản lớn như nhà đất, xe ô tô và học phí học đại học. Tuy nhiên đằng sau sự tăng trưởng đáng kể về tín dụng tiêu dùng sẽ là sự thay đổi trong cách thức kinh doanh của những công ty tín dụng.

Những công ty cho vay đã tìm được nhiều cách khác nhau để kiếm thêm lợi nhuận từ những người vay tiền. Tuy mức lãi suất đã hạ xuống mức thấp trong những năm gần đây, tỷ lệ lãi suất của thẻ tín dụng lại tăng lên đáng kể. Như vậy trên thực tế, mức lãi suất ca hơn trên đã giúp các công ty thu thêm được hàng tỷ USD mỗi năm.

Các mức chi phí nói chung đều tăng, ví dụ chi phí trả phí chậm trung bình của thẻ tín dụng năm 2007 đã là 35USD so với 13 USD năm 1994. Khách hàng của CardWeb phải trả khoản phí gấp đôi khi chi tiêu quá hạn mức tín dụng.

Theo một nguồn số liệu khác, các công ty cho vay thế chấp còn tính gấp đôi những khoản phí liên quan như phí email, phí chuẩn bị tài liệu, phí bưu chính.

Không chỉ những công ty tài chính lớn thu lợi từ các khoản nợ của người tiêu dùng, những công ty sản xuất và bán lẻ cung thu được khá nhiều lợi nhuận. Họ thu được lợi nhuận từ các công cụ tài chính họ cung cấp cho khách hàng còn nhiều hơn từ công việc kinh doanh chính thống của họ.

Những thay đổi gần đây của luật phá sản đã khiến người tiêu dùng, đặc biệt là những người có thu nhập thấp khó tuyên bố phá sản.

FED gần đây đã phải thông qua một luật mới yêu cầu người cho vay tiền không được phép tiến hành cho vay nếu không chắc chắn về khả năng trả nợ của đối tác.

Câu chuyện từ hai thập kỷ trước

Chỉ hai thế hệ trước, Mỹ là một quốc gia của những người giàu có sống tằn tiện, họ luôn biết để dành tiền cho những khoản chi tiêu bất thường.

Ngày nay, người Mỹ có tổng số nợ tiêu dùng khoảng 2,56 nghìn tỷ USD, tăng 22% so với năm 2000. Tỷ lệ nợ tín dụng tiêu dùng trung bình tăng 15% so với năm 2000.

Những khoản vay để học đại học tăng gấp đôi từ năm 1995, một sinh viên người Mỹ tốt nghiệp ra trường mang theo trên lưng một khoản nợ trung bình khoảng 20 nghìn USD.

Tệ hại nhất là khi nợ nần tăng cao, thu nhập lại đang giảm xuống. Tỷ lệ thu nhập mà người Mỹ phải dành ra để trả nợ đã tăng lên mức 14,5% so với 11% khoảng 15 năm trước.

Tỷ lệ tiết kiệm năm 1968 là 8% thì đến cuối quý 1 năm nay chỉ còn là 0,4%. Nợ nần tăng cao, tài sản mất giá và thu nhập đi xuống không chỉ ảnh hưởng đến những người dân thường. Toàn bộ nền kinh tế đã trở nên cực kỳ tổn thương với mức chững lại của tiêu dùng.

(Theo CafeF)